Với nhiều gia đình Việt, đây là phương án đầu tiên được nghĩ tới — và nó thường hiệu quả. Nhưng phần lớn căng thẳng phát sinh sau đó không đến từ việc nhờ, mà từ việc không ai nói rõ điều gì cả: nhờ đến bao giờ, mấy buổi một tuần, và ai quyết những gì về con.
Bài này nói về cuộc trao đổi đó — bàn gì, bàn thế nào.
Trước khi nhờ: ba câu tự trả lời
- Cần bao nhiêu, vào lúc nào? Cụ thể: tối thứ ba và thứ năm từ 7 đến 10 giờ, cộng hai đợt thi mỗi năm mỗi đợt hai ngày. Không phải "thỉnh thoảng nhờ ông bà".
- Trong bao lâu? "Hai năm, đến tháng 6 năm 2028" là cam kết chịu đựng được. "Đến khi nào học xong" nghe như vô hạn — và người lớn tuổi cảm nhận điều đó rõ hơn ta tưởng.
- Sức khoẻ và lịch của ông bà thế nào? Đây là câu người ta ngại tự hỏi. Trông một đứa trẻ nhỏ trong ba tiếng buổi tối là việc nặng với người lớn tuổi, và họ thường không nói ra.
Bốn thứ nên thống nhất từ đầu
Bàn trước dễ hơn góp ý sau rất nhiều — nhất là trong quan hệ gia đình, nơi một lời góp ý muộn dễ thành chuyện lớn.
1. Lịch cố định, không nhờ theo tình huống
Nhờ đột xuất nhiều lần mệt cho cả hai bên hơn một lịch cố định. Ông bà sắp xếp được việc riêng, và bạn không phải hỏi lại mỗi tuần.
Và khi có việc phát sinh ngoài lịch, hãy hỏi như một ngoại lệ chứ đừng coi là đương nhiên.
2. Ai quyết những gì về con
Đây là nguồn căng thẳng lớn nhất và ít được nói ra nhất. Nên thống nhất trước vài nguyên tắc bạn thật sự quan tâm:
- Giờ ngủ;
- Đồ ăn vặt;
- Thời gian dùng điện thoại, tivi;
- Cách xử lý khi con không nghe lời.
Chọn ít thôi. Nếu bạn đặt mười nguyên tắc thì không nguyên tắc nào được giữ, và ông bà sẽ thấy như đang bị giám sát. Hai đến ba điều bạn thật sự quan tâm là đủ.
Với phần còn lại, chấp nhận rằng ông bà sẽ làm theo cách của họ. Đó là cái giá của việc được giúp, và nó thường rẻ hơn nhiều so với các phương án khác.
3. Thời hạn rõ ràng
Nêu ngày kết thúc dự kiến. Và nếu bạn phải kéo dài — bảo lưu một kỳ, học chậm hơn — hãy nói lại, đừng để nó tự trôi.
4. Ghi nhận rõ ràng
Ông bà trông cháu là giúp đỡ, không phải nghĩa vụ. Một câu cảm ơn cụ thể mỗi tuần có tác dụng hơn ta tưởng — và nó khác hẳn với việc mặc định là đương nhiên.
Nếu có thể, đừng để ông bà là phương án duy nhất
Không phải vì ngại nhờ, mà vì một phương án duy nhất là một điểm gãy: ông bà ốm, có việc, hoặc đơn giản là mệt — và bạn mất cả tuần học.
Vài cách chia tải:
- Chia với vợ hoặc chồng theo khối thời gian. Bạn học tối ba và tối năm; người kia có tối tư và tối bảy để làm việc riêng của họ. Đây là phần nên bàn trước cả việc nhờ ông bà.
- Ưu tiên chương trình có bài giảng ghi hình lưu lâu. Với người có con nhỏ, đây là tiêu chí quan trọng hơn danh tiếng trường — nó biến việc lỡ một buổi từ mất mát thành bất tiện.
- Chuẩn bị sẵn việc học làm được trong hai mươi phút để tận dụng khoảng con ngủ, thay vì chỉ trông vào những buổi có người trông.
- Dịch vụ trông trẻ theo giờ cho những đợt cao điểm như tuần thi, nếu điều kiện cho phép.
Khi ông bà từ chối hoặc không tiện
Đừng đọc đó là không ủng hộ việc bạn học. Lý do thường là sức khoẻ, hoặc họ đã có việc riêng, hoặc họ ngại nói rằng việc này nặng với mình.
Ba việc nên làm:
- Hỏi xem mức nào thì được. Có thể một buổi một tuần thì được, ba buổi thì không. Một buổi vẫn hơn không.
- Hỏi xem giúp cách khác được không — đón con ở trường, nấu ăn giúp một buổi. Có khi phần đó còn hữu ích hơn.
- Điều chỉnh chương trình thay vì ép. Giảm số tín chỉ đăng ký kỳ sau — hỏi cố vấn học tập số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ và thời gian tối đa được phép hoàn thành. Học chậm nằm trong quy chế và tấm bằng không ghi bạn học mất bao lâu.
Nếu ở xa ông bà
Vài gia đình tính chuyện đưa ông bà lên ở cùng, hoặc gửi con về quê trong giai đoạn học. Cả hai đều là quyết định lớn hơn nhiều so với việc học, và ảnh hưởng đến nhiều người.
Nếu cân nhắc, hãy tính cả những thứ ít được nghĩ tới: ông bà rời khỏi mạng lưới bạn bè và nơi khám bệnh quen; con đổi trường và đổi bạn; và điều gì xảy ra sau hai năm khi bạn học xong.
Trong nhiều trường hợp, học chậm hơn một hai kỳ rẻ hơn nhiều so với xáo trộn cả gia đình — cả về tiền lẫn về những thứ không đo được.
Một việc nên làm mỗi tháng
Mười lăm phút trao đổi với ông bà và với vợ hoặc chồng. Ba câu:
- Tháng vừa rồi có gì không ổn với sắp xếp hiện tại?
- Tháng tới có đợt nào cần nhiều hơn không?
- Có cần đổi gì không?
Mười lăm phút này giải quyết phần lớn những thứ mà nếu tích lại vài tháng sẽ thành mâu thuẫn thật. Và nó cho ông bà một chỗ để nói — thay vì phải chọn giữa im lặng chịu đựng và một hôm nào đó bùng lên.
Hỏi đáp nhanh
Có nên nhờ ông bà trông con để đi học không?
Thường là phương án hiệu quả, nhưng nên thống nhất bốn thứ từ đầu: lịch cố định thay vì nhờ theo tình huống, ai quyết những gì về con, thời hạn rõ ràng, và ghi nhận rõ ràng. Phần lớn căng thẳng đến từ việc không ai nói rõ, chứ không từ việc nhờ.
Nên thống nhất những nguyên tắc nào về con?
Chọn ít thôi — hai đến ba điều bạn thật sự quan tâm, thường là giờ ngủ, đồ ăn vặt, thời gian dùng thiết bị. Đặt mười nguyên tắc thì không nguyên tắc nào được giữ, và ông bà sẽ thấy như đang bị giám sát.
Ông bà không tiện thì làm sao?
Đừng đọc đó là không ủng hộ. Hỏi xem mức nào thì được — một buổi một tuần vẫn hơn không; hỏi xem giúp cách khác được không; và điều chỉnh chương trình thay vì ép, bằng cách giảm số tín chỉ đăng ký kỳ sau.
Có nên đưa ông bà lên ở cùng hoặc gửi con về quê không?
Đây là quyết định lớn hơn nhiều so với việc học và ảnh hưởng đến nhiều người. Hãy tính cả những thứ ít được nghĩ tới, và cân nhắc rằng học chậm hơn một hai kỳ thường rẻ hơn nhiều so với xáo trộn cả gia đình.