Đọc tài liệu học thuật: đọc ít đi và hiểu nhiều hơn

Khi tự học, gần như toàn bộ kiến thức đến qua việc đọc. Nhưng ít ai được dạy cách đọc tài liệu học thuật.

Cách mặc định — mở trang đầu và đọc thẳng tới trang cuối — là cách chậm nhất và cho kết quả kém nhất.

Đọc có mục đích

• Trước khi mở tài liệu, viết ra bạn muốn biết gì — một hai câu hỏi.
• Đọc để trả lời câu hỏi đó, không đọc để đi hết trang.
• Nếu không có câu hỏi nào, hãy tạo ra — từ tiêu đề chương, từ đề bài, từ đề cương học phần.
• Khác biệt rất lớn — đọc có mục đích khiến bạn chú ý, đọc không mục đích khiến mắt lướt qua chữ.

Thứ tự đọc một chương

Không đọc theo thứ tự trang. Đọc theo lớp:

• Lớp một: tiêu đề, các đề mục, phần tóm tắt, kết luận. Năm phút, và bạn đã có bản đồ.
• Lớp hai: đọc câu đầu của mỗi đoạn — bạn nắm được lập luận chính.
• Lớp ba: đọc kỹ các phần quan trọng với câu hỏi của bạn.
• Lớp bốn: làm bài tập và ví dụ.
• Nhiều phần không cần lớp ba — và biết bỏ qua là kỹ năng, không phải lười.

Đọc bài nghiên cứu

Thứ tự khác hẳn sách giáo trình:

• Đọc tóm tắt và kết luận trước — để quyết định có đọc tiếp không.
• Rồi đọc phần mở đầu để nắm bối cảnh và câu hỏi nghiên cứu.
• Rồi xem bảng biểu và hình — chúng thường chứa toàn bộ kết quả.
• Chỉ đọc phần phương pháp kỹ khi bạn cần đánh giá độ tin cậy hoặc định làm tương tự.
• Ghi lại một câu về bài đó ngay sau khi đọc — nếu không viết được một câu thì bạn chưa nắm.

Xử lý phần khó

• Đọc lại một lần chậm — nhiều khi chỉ cần thế.
• Nếu vẫn không hiểu, đọc tiếp — phần sau nhiều khi làm sáng phần trước.
• Tìm cách giải thích khác — sách khác, bài viết, video.
• Kiểm tra bạn có thiếu nền không — phần lớn chỗ khó là do thiếu một khái niệm trước đó.
• Ghi lại chỗ tắc để hỏi, đừng bỏ qua và quên.
• Đừng đọc đi đọc lại một đoạn mười lần — nếu ba lần chưa ra thì cách tiếp cận sai, không phải bạn chưa cố đủ.

Đọc chủ động

• Dừng cuối mỗi phần và tự nói lại ý chính bằng lời của mình.
• Đặt câu hỏi cho tài liệu — vì sao lại thế, điều này áp dụng ở đâu, có ngoại lệ không.
• Liên hệ với những gì bạn đã biết, đặc biệt với công việc của bạn.
• Đánh dấu ít thôi — tô vàng cả trang là dấu hiệu bạn đang đọc thụ động.
• Viết vào lề — một câu tự đặt ra có giá trị hơn ba dòng tô màu.

Với tài liệu tiếng nước ngoài

• Đừng tra từng từ mới — đọc hết đoạn rồi mới tra từ thật sự cản trở.
• Lập danh sách thuật ngữ chuyên ngành — số lượng hữu hạn và lặp lại liên tục.
• Đọc một bài tổng quan bằng tiếng Việt trước nếu có, để nắm bối cảnh.
• Tốc độ sẽ tăng rõ rệt sau vài tuần — vài bài đầu chậm là bình thường.

Quản lý khối lượng

• Không phải mọi thứ trong danh mục đều phải đọc — phân biệt bắt buộc và tham khảo.
• Hỏi giảng viên phần nào là trọng tâm nếu không rõ — câu hỏi hợp lý và tiết kiệm hàng chục giờ.
• Đọc phần bắt buộc kỹ, phần tham khảo lướt.
• Ghi lại nguồn ngay khi đọc — tìm lại sau tốn thời gian gấp nhiều lần.
• Đọc mỗi ngày một ít hơn dồn vào cuối tuần.

Một điều đáng nhớ

Số trang đọc được không đo được gì cả.

Phép thử duy nhất là: đóng tài liệu lại, bạn nói được gì? Nếu không nói được gì thì một giờ vừa rồi không tính, dù bạn đã lật qua ba mươi trang.

Câu hỏi thường gặp