Người tự học hay ghi chép rất nhiều — và phần lớn ghi chép đó là chép lại tài liệu.
Nó cho cảm giác chăm chỉ, mất nhiều giờ, và gần như không giúp gì. Lý do đơn giản: chép không đòi hỏi hiểu. Bạn có thể chép chính xác một đoạn mà không tiếp thu gì.
Ghi chú có ích trông thế nào
- Viết bằng lời của bạn — việc diễn đạt lại chính là chỗ hiểu xảy ra.
- Ít hơn bạn nghĩ — tài liệu đã có sẵn, bạn ghi để nhớ chứ không để lưu.
- Ghi chỗ bạn không hiểu — phần giá trị nhất và hay bị bỏ nhất.
- Ghi cách nó liên hệ với thứ bạn đã biết.
- Ghi cách áp dụng vào công việc của bạn.
Phép thử: nếu ghi chú của bạn có thể được tạo ra mà không cần hiểu, nó chưa phải ghi chú.
Cấu trúc ba phần cho mỗi chương
Đơn giản và đủ dùng:
- Ý chính — một hai câu bằng lời của bạn.
- Điều tôi chưa hiểu — câu hỏi cụ thể để hỏi hoặc tra sau.
- Điều tôi sẽ làm với nó — áp dụng cụ thể, hoặc ít nhất là chỗ nó có ích.
Ba phần này mất vài phút và bạn sẽ đọc lại chúng — khác với mười trang chép tay.
Viết từ trí nhớ
- Đọc hết một phần, đóng tài liệu, rồi mới viết.
- Việc này khó chịu hơn viết trong lúc đọc — và đó chính là lý do nó hiệu quả.
- Nó lộ ra ngay chỗ bạn tưởng đã hiểu.
- Đối chiếu sau khi viết và bổ sung chỗ thiếu bằng màu khác.
- Chỗ bạn phải bổ sung chính là chỗ cần đọc lại.
Ghi trên bản in hay ghi riêng
- Ghi trực tiếp vào tài liệu in tiện khi đọc, nhưng khó tổng hợp về sau.
- Ghi vào một chỗ riêng giúp bạn nhìn được toàn bộ học phần.
- Kết hợp: gạch chân và ghi ngắn trên bản in trong lúc đọc, rồi tổng hợp ra chỗ riêng sau mỗi chương.
- Việc tổng hợp chính là ôn tập — nó không phải bước thừa.
- Viết tay hay gõ đều được — điều quan trọng là bạn diễn đạt lại, không phải phương tiện.
Hệ thống hoá cả học phần
- Sau khi xong vài chương, vẽ mối liên hệ giữa chúng — một trang là đủ.
- Nối các khái niệm thay vì để chúng rời rạc — hiểu quan hệ bền hơn nhớ từng phần.
- Tóm tắt mỗi học phần thành một trang khi gần thi.
- Việc tóm tắt chính là ôn, còn tờ tóm tắt là sản phẩm phụ.
- Giữ các trang tóm tắt — chúng hữu ích khi làm luận văn và khi ôn cho học phần sau.
Ghi chú để ôn được
- Kèm câu hỏi ở lề — để lần sau bạn tự kiểm tra được ngay thay vì đọc lại.
- Một danh sách những gì mình hay sai — tài liệu giá trị nhất bạn sẽ có.
- Đánh dấu phần khó để biết ưu tiên khi ôn.
- Đọc lại ghi chú buổi trước ở đầu mỗi buổi — năm phút, và nó làm mọi thứ khác đáng giá hơn.
Ghi chú khi đọc tài liệu tham khảo
- Ghi nguồn đầy đủ ngay — tìm lại sau rất mất thời gian.
- Ghi lý do bài này liên quan tới bạn — sáu tháng sau bạn sẽ không nhớ.
- Nếu chép nguyên văn, đánh dấu ngay lúc chép bằng dấu ngoặc kép — nhiều vụ đạo văn không cố ý bắt đầu từ một ghi chép không đánh dấu.
- Dùng phần mềm quản lý tài liệu tham khảo từ đầu chương trình.
Một điều đáng nhớ
Giá trị của một ghi chú không nằm ở việc nó tồn tại — mà ở trạng thái bạn ở trong lúc viết nó: quyết định cái gì quan trọng, diễn đạt lại bằng lời mình, nhận ra chỗ chưa hiểu.
Vì vậy mười trang chép tay có giá trị thấp hơn ba dòng viết thật.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chép lại tài liệu không hiệu quả?
Vì chép không đòi hỏi hiểu — bạn có thể chép chính xác một đoạn mà không tiếp thu gì. Phép thử: nếu ghi chú có thể tạo ra mà không cần hiểu thì nó chưa phải ghi chú.
Cấu trúc ghi chú đơn giản nào đủ dùng?
Ba phần cho mỗi chương: ý chính bằng lời của bạn, điều tôi chưa hiểu, và điều tôi sẽ làm với nó.
Nên viết trong lúc đọc hay sau khi đọc?
Sau — đọc hết một phần, đóng tài liệu, rồi mới viết. Khó chịu hơn, và đó chính là lý do nó hiệu quả.
Ghi trên bản in hay ghi riêng?
Kết hợp — gạch chân và ghi ngắn trên bản in trong lúc đọc, rồi tổng hợp ra chỗ riêng sau mỗi chương. Việc tổng hợp chính là ôn tập.
Làm sao để ghi chú dùng được khi ôn?
Kèm câu hỏi ở lề để tự kiểm tra thay vì đọc lại, giữ một danh sách những gì mình hay sai, và đọc lại ghi chú buổi trước ở đầu mỗi buổi.