Xem bài giảng ghi hình mà không quên: ba lượt thay vì một

Bài giảng ghi hình có một cái bẫy mà lớp học trực tiếp không có: nó tạo cảm giác đã học trong khi thực ra mới chỉ xem. Ở giảng đường, việc có mặt buộc bạn xử lý thông tin theo thời gian thực. Xem video thì không — bạn có thể để nó chạy và vẫn thấy như mình đang học.

Bài này đưa ra cách xử lý, dựa trên một nguyên tắc đơn giản: chỉ những gì bạn tự lấy ra được từ trí nhớ mới là thứ bạn đã học.

Vì sao xem xong rồi quên

Ba lý do, và cả ba đều sửa được:

• Tiếp nhận thụ động. Nghe và hiểu là hai việc dễ, và chúng để lại cảm giác nắm được bài. Nhưng hiểu tại chỗ khác với nhớ được sau một tuần.
• Không có sự gián đoạn. Ở lớp thật, người khác hỏi, giảng viên dừng lại, bạn phải ghi kịp. Những gián đoạn đó chính là lúc não xử lý thông tin. Video chạy liền mạch nên không có khoảng đó.
• Không có mốc để kiểm tra mình. Không ai gọi bạn trả lời, nên không có lúc nào bạn phát hiện ra mình chưa hiểu.

Cách xem: chia làm ba lượt, không phải một

Nghe như mất thời gian gấp ba. Thực tế nhanh hơn xem một lượt rồi phải xem lại vì quên sạch.

Lượt 1 — Chạy nhanh, không ghi chép (5–10 phút)

Tua nhanh qua toàn bộ, hoặc đọc lướt slide nếu có. Mục đích duy nhất: biết bài này gồm mấy phần và đi tới đâu.

Có bản đồ trước khi đi vào chi tiết làm khác biệt rất lớn — bạn biết thông tin nào là chính, thông tin nào là ví dụ.

Lượt 2 — Xem chính, dừng chủ động

Đây là lượt tốn thời gian nhất, và là lượt phải làm cho đúng.

Quy tắc: cứ 10–15 phút thì dừng lại một lần, không phải khi hết bài. Tại mỗi lần dừng, làm một việc duy nhất: gấp màn hình lại trong đầu và tự nói lại đoạn vừa xem bằng lời của mình. Một hai câu là đủ.

Nếu bạn không nói lại được, đó không phải thất bại — đó là thông tin. Nó cho biết chính xác chỗ nào bạn tưởng đã hiểu mà chưa. Tua lại đúng đoạn đó.

Đừng tăng tốc độ phát ở lượt này. Tăng tốc hợp lý cho phần bạn đã biết; với phần mới thì nó chỉ làm bạn xem nhanh hơn chứ không học nhanh hơn.

Lượt 3 — Đóng lại và viết ra (10 phút)

Sau khi xem xong, đóng video và slide, rồi viết ra giấy hoặc màn hình trắng:

• Ba ý chính của bài;
• Một chỗ bạn chưa rõ;
• Một liên hệ với công việc thật của bạn.

Mười phút này quyết định phần lớn việc bạn còn nhớ gì sau một tuần. Việc lấy thông tin ra khỏi trí nhớ củng cố nó mạnh hơn nhiều so với việc đọc lại — đây là điều đã được kiểm chứng trong nghiên cứu về học tập, và cũng là thứ dễ bỏ qua nhất vì nó khó chịu hơn đọc lại.

Ghi chép thế nào

Lỗi phổ biến: chép lại slide. Slide đã có sẵn, chép lại là tốn thời gian mà không thêm gì.

Ghi ba loại nội dung sau, và chỉ ba loại đó:

• Những gì giảng viên nói mà không có trên slide — ví dụ, kinh nghiệm thực tế, lời giải thích một khái niệm khó. Đây là phần giá trị nhất và cũng là phần biến mất nếu bạn không ghi.
• Câu hỏi nảy ra trong đầu bạn. Ghi kèm mốc thời gian trong video để tua lại được. Đây là nguyên liệu để bạn đăng lên diễn đàn học phần.
• Liên hệ với công việc của bạn. "Chỗ này giống tình huống ở phòng mình tháng trước." Những liên hệ như vậy là thứ giữ kiến thức lại lâu nhất.

Về viết tay hay đánh máy: viết tay chậm hơn nên buộc bạn chọn lọc và diễn đạt lại — điều đó có lợi cho việc nhớ. Đánh máy nhanh hơn nên dễ rơi vào chép nguyên văn. Nếu bạn đánh máy, hãy tự đặt luật: không chép nguyên câu của giảng viên, luôn diễn đạt lại.

Quay lại sau — phần quyết định

Đây là phần ít người làm nhất, và cũng là phần tạo khác biệt lớn nhất giữa nhớ và quên.

Trí nhớ suy giảm nhanh trong những ngày đầu rồi chậm dần. Ôn lại đúng vào lúc sắp quên thì mỗi lần ôn giữ được lâu hơn nhiều. Lịch đơn giản:

• Sau 1 ngày — đọc lại ghi chép, 5 phút.
• Sau 1 tuần — tự nói lại nội dung mà không nhìn ghi chép, 5 phút.
• Sau 1 tháng — xem lại phần bạn không nói lại được ở lần trước.

Ba lần, tổng cộng khoảng mười lăm phút cho một bài giảng. So với việc xem lại cả video trước kỳ thi thì rẻ hơn nhiều.

Cách làm gọn: sau mỗi bài, đặt hai lời nhắc trong điện thoại — một cho ngày mai, một cho tuần sau.

Ba việc nhỏ có tác dụng lớn

• Đặt một câu hỏi lên diễn đàn học phần sau mỗi bài. Việc phải diễn đạt câu hỏi cho rõ buộc bạn xác định chính xác mình chưa hiểu gì. Và bạn nhận được câu trả lời — thứ mà xem video một mình không cho.
• Tìm một người cùng lớp và giải thích bài cho nhau. Giải thích được cho người khác là phép thử nghiêm khắc nhất của việc hiểu. Hai người, mười lăm phút mỗi tuần là đủ.
• Xem ở nơi và giờ cố định. Không phải vì kỷ luật, mà vì nó loại bỏ việc phải quyết định mỗi ngày — và chính việc phải quyết định là thứ khiến người bận trì hoãn.

Nếu quỹ thời gian rất hẹp

Nếu bạn chỉ có những khoảng ngắn rời rạc, hãy đảo thứ tự ưu tiên: bỏ lượt 1, giữ lượt 2 và lượt 3. Mười phút viết lại sau khi xem có giá trị hơn nhiều so với mười phút xem thêm.

Và nếu buộc phải chọn giữa xem hết một bài dài hay xem nửa bài rồi viết lại — hãy chọn cái thứ hai. Nửa bài bạn thật sự nhớ hơn cả bài bạn đã xem qua.

Hỏi đáp nhanh