Trong ngành giáo dục, bằng thạc sĩ có vai trò cụ thể và được quy định rõ hơn nhiều so với các ngành khác — nhưng cũng vì thế mà câu trả lời phụ thuộc vào bạn đang ở vị trí nào và muốn đi đâu.
Bài này nói về ba hướng sử dụng khác nhau, và một việc phải làm trước tất cả.
Việc phải làm trước: hỏi đúng nơi
Quy định về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, thăng hạng và bổ nhiệm trong ngành giáo dục thay đổi theo thời kỳ và khác nhau giữa các cấp học. Nên đừng dựa vào bài viết nào — kể cả bài này — để kết luận về trường hợp cụ thể của bạn.
Hỏi hai nơi, và hỏi trước khi ghi danh:
- Bộ phận tổ chức cán bộ của đơn vị bạn — họ nắm quy định hiện hành áp dụng cho chính vị trí của bạn;
- Phòng hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý trực tiếp — với các câu hỏi về tiêu chuẩn chức danh và thăng hạng.
Câu hỏi nên đặt: "Với vị trí hiện tại của em, bằng thạc sĩ có ý nghĩa gì đối với tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và việc thăng hạng, và ngành nào thì phù hợp ạ?"
Câu hỏi cuối quan trọng: ngành học có phù hợp không. Đây là chỗ mất hai năm oan nếu chọn sai.
Ba hướng sử dụng
1. Đáp ứng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp
Một số hạng chức danh có yêu cầu về trình độ đào tạo. Đây là hướng rõ ràng nhất, nhưng bằng thạc sĩ thường là điều kiện cần chứ không phải điều kiện đủ — còn có yêu cầu về thời gian giữ hạng, về chứng chỉ bồi dưỡng, về kết quả công tác.
Hỏi rõ toàn bộ danh mục điều kiện, đừng chỉ hỏi về bằng cấp.
2. Chuyển sang công tác quản lý
Với người muốn làm quản lý — tổ trưởng chuyên môn, phó hiệu trưởng, hiệu trưởng, hoặc chuyển lên cơ quan quản lý giáo dục — thì ngành học chọn đúng có ý nghĩa lớn.
Ngành quản lý giáo dục là hướng phổ biến cho mục tiêu này. Nhưng hãy hỏi đơn vị bạn trước: có nơi ưu tiên chuyên môn sâu về môn học, có nơi ưu tiên quản lý.
3. Chuyển sang giảng dạy ở bậc cao hơn
Nếu bạn muốn giảng dạy ở cao đẳng hoặc đại học, bằng thạc sĩ thường là yêu cầu tối thiểu, và ở đây định hướng của chương trình rất quan trọng:
- Chọn định hướng nghiên cứu và làm luận văn, không chọn định hướng ứng dụng — vì môi trường đại học đánh giá năng lực nghiên cứu;
- Nếu có thể, phát triển luận văn thành bài báo khoa học. Đây là thứ tạo khác biệt lớn trong hồ sơ ứng tuyển.
Chọn ngành: chỗ mất hai năm oan
Đây là quyết định quan trọng hơn cả việc chọn trường, và nó phải làm trước.
Hai hướng chính, phục vụ hai mục tiêu khác nhau:
- Thạc sĩ đúng chuyên ngành môn bạn dạy — nếu bạn muốn đi sâu chuyên môn, dạy chuyên, bồi dưỡng học sinh giỏi, hoặc giảng dạy bậc cao hơn;
- Thạc sĩ quản lý giáo dục — nếu bạn muốn đi hướng quản lý.
Đừng chọn ngành chỉ vì dễ vào hoặc học phí rẻ. Ngành không phù hợp có thể không được tính cho mục đích bạn cần, và bạn mất hai năm cùng toàn bộ học phí.
Hãy hỏi bộ phận tổ chức cán bộ về việc này bằng văn bản, và giữ lại câu trả lời.
Về hình thức học
Câu hỏi thường gặp: học từ xa hay trực tuyến có được chấp nhận không?
Điều quan trọng không phải hình thức học mà là chương trình đó có được phép đào tạo hay không. Hãy kiểm hai việc trước khi ghi danh:
- Ngành đó đã được phép đào tạo trình độ thạc sĩ chưa — xin bản sao quyết định;
- Nếu là chương trình liên kết nước ngoài, đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt chưa. Và nếu bằng do trường nước ngoài cấp, xác minh khả năng công nhận với Cục Quản lý chất lượng.
Với vị trí trong khu vực công, yêu cầu về công nhận văn bằng thường chặt hơn — nên khâu kiểm này không được bỏ qua.
Ba việc làm trong lúc học để bằng có giá trị thật
Tấm bằng đáp ứng điều kiện hồ sơ. Nhưng thứ khiến người ta chọn bạn cho vị trí quản lý là những việc bạn làm được:
- Chọn đề tài luận văn về một vấn đề có thật ở đơn vị bạn. Vừa dễ thu thập dữ liệu, vừa cho ra kết quả dùng được — và nó chứng minh bạn hiểu công việc, không chỉ hiểu lý thuyết.
- Áp dụng và ghi lại kết quả. Một phương pháp bạn đưa vào lớp học, một cách tổ chức bạn đề xuất cho tổ chuyên môn — kèm kết quả cụ thể. Đây là thứ bạn kể được trong hồ sơ và trong phỏng vấn.
- Chia sẻ với đồng nghiệp. Báo cáo chuyên đề ở tổ, viết bài cho hội thảo của ngành. Nó xây uy tín chuyên môn — thứ quan trọng không kém bằng cấp khi xét bổ nhiệm.
Báo cho đơn vị — hai lần
- Trước khi học: nhiều đơn vị có chính sách hỗ trợ đào tạo hoặc cử đi học, nhưng phải đăng ký trước. Hỏi bộ phận tổ chức cán bộ — họ không tự biết nếu bạn không nói, và có nơi hỗ trợ cả học phí.
- Sau khi tốt nghiệp: nộp bản sao bằng để lưu hồ sơ. Hồ sơ cán bộ không tự cập nhật, và nếu bằng không có trong hồ sơ thì nó không tồn tại với mọi quy trình xét duyệt sau này.
Việc thứ hai nghe hiển nhiên nhưng bị quên rất nhiều — và người ta chỉ phát hiện vào đúng lúc cần.
Hỏi đáp nhanh
Bằng thạc sĩ có giúp thăng tiến trong ngành giáo dục không?
Có vai trò cụ thể, nhưng quy định về tiêu chuẩn chức danh và thăng hạng thay đổi theo thời kỳ và khác nhau giữa các cấp học. Hãy hỏi bộ phận tổ chức cán bộ của đơn vị và Phòng hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý trực tiếp — hỏi trước khi ghi danh.
Nên chọn ngành gì?
Tuỳ mục tiêu: thạc sĩ đúng chuyên ngành môn bạn dạy nếu muốn đi sâu chuyên môn hoặc giảng dạy bậc cao hơn; thạc sĩ quản lý giáo dục nếu muốn đi hướng quản lý. Đừng chọn vì dễ vào hoặc học phí rẻ — ngành không phù hợp có thể không được tính cho mục đích bạn cần.
Học từ xa có được chấp nhận không?
Điều quan trọng không phải hình thức học mà là chương trình có được phép đào tạo hay không. Xin bản sao quyết định cho phép đào tạo ngành đó, và với chương trình liên kết nước ngoài thì kiểm quyết định phê duyệt cùng khả năng công nhận văn bằng.
Sau khi tốt nghiệp cần làm gì?
Nộp bản sao bằng cho bộ phận tổ chức cán bộ để lưu hồ sơ. Hồ sơ cán bộ không tự cập nhật, và nếu bằng không có trong hồ sơ thì nó không tồn tại với mọi quy trình xét duyệt sau này — việc này bị quên rất nhiều.