Bằng thạc sĩ và việc chuyển vị trí: mở được cửa, không tự qua cửa

Câu trả lời trung thực có hai vế: nó mở được cửa mà thiếu bằng cấp thì đóng, nhưng nó không tự đưa bạn qua cửa đó. Và phần lớn thất vọng đến từ việc chỉ nghe vế đầu.

Bài này chia theo loại chuyển vị trí, vì mỗi loại có câu trả lời khác nhau.

Bốn loại chuyển vị trí

1. Lên vị trí cao hơn ở nơi có yêu cầu bằng cấp rõ ràng

Khu vực công, một số tổ chức lớn, vị trí giảng dạy. Ở đây bằng thạc sĩ là điều kiện cần và có tác dụng trực tiếp — không có thì không đủ tiêu chuẩn xét, dù năng lực thế nào.

Nhưng nó là điều kiện cần, hiếm khi đủ. Còn chỉ tiêu, thời gian công tác, kết quả đánh giá, và quy hoạch.

Việc cần làm: đọc đề án vị trí việc làm hoặc tiêu chuẩn chức danh cho vị trí bạn nhắm tới, và liệt kê tất cả điều kiện. Bằng thạc sĩ có thể là một trong ba thứ bạn thiếu — biết cả ba thì kế hoạch mới đúng.

2. Chuyển sang mảng chuyên môn khác trong cùng tổ chức

Ở đây bằng cấp có tác dụng vừa phải. Người quyết định là quản lý mảng đó, và họ nhìn: bạn có nền tảng để làm việc này không, và bạn có bằng chứng nào không.

Cách khai thác mạnh nhất: làm luận văn về chính mảng bạn muốn chuyển sang, dùng dữ liệu của tổ chức. Bạn vừa có nền tảng, vừa có một sản phẩm cụ thể để trình ra, vừa có lý do chính đáng để trao đổi với người phụ trách mảng đó trong lúc thu thập dữ liệu.

Đây là cách hiệu quả hơn nhiều so với chờ tốt nghiệp rồi mới nộp đơn nội bộ.

3. Chuyển sang tổ chức khác, cùng ngành

Bằng thạc sĩ giúp qua vòng lọc hồ sơ ở những nơi có yêu cầu, nhưng nhà tuyển dụng chủ yếu nhìn kinh nghiệm và kết quả làm được.

Chi tiết có sức nặng nhất trong mục học vấn của bạn không phải tên trường mà là đề tài luận văn, nếu nó liên quan đến vị trí ứng tuyển. Nó cho thấy bạn đã làm gì, không chỉ học ở đâu.

4. Chuyển hẳn sang ngành khác

Đây là trường hợp bằng thạc sĩ có tác dụng lớn nhất — nó là đường vào chính thức khi bạn chưa có kinh nghiệm trong ngành mới.

Nhưng hãy hỏi trước một câu: ngành đó có chứng chỉ hành nghề hoặc khoá đào tạo nghề riêng nào là đường vào chính thức không? Ở nhiều lĩnh vực, đó mới là thứ được yêu cầu, và bằng thạc sĩ không thay thế được.

Vì sao bằng cấp không tự đưa bạn qua cửa

Người quyết định việc bổ nhiệm hoặc tuyển dụng hỏi ba câu, và chỉ câu đầu liên quan đến bằng cấp:

1. Người này có đủ điều kiện không? — bằng cấp trả lời câu này.
2. Người này làm được việc đó không? — kinh nghiệm và kết quả trả lời.
3. Có ai khác phù hợp hơn không? — so sánh tương đối.

Vì vậy chiến lược đúng không phải "học xong rồi tính", mà là dùng hai năm học để chuẩn bị câu trả lời cho cả ba câu.

Bốn việc làm trong lúc học, không phải sau khi tốt nghiệp

• Nói với người quyết định về định hướng của bạn. Không phải để xin, mà để họ biết. Người quản lý biết bạn đang chuẩn bị cho vị trí X sẽ nghĩ đến bạn khi X trống — người không biết thì không.
• Nhận việc gần với vị trí đích. Xin tham gia một dự án, một nhóm công tác, dù không thêm lương. Đây là cách tích luỹ bằng chứng cho câu hỏi thứ hai.
• Làm luận văn về mảng đích. Nó vừa là nền tảng, vừa là sản phẩm trình ra được, vừa là lý do chính đáng để tiếp xúc với người trong mảng đó.
• Chia sẻ lại trong đơn vị. Một buổi trao đổi nội bộ mỗi học kỳ về nội dung bạn học — nó cho thấy bạn đang tích luỹ thứ dùng được, chứ không chỉ đi lấy bằng.

Nếu ở khu vực công — hai câu bắt buộc hỏi trước

Hỏi bộ phận tổ chức cán bộ, bằng văn bản, trước khi nộp hồ sơ tuyển sinh:

1. Vị trí tôi hướng tới yêu cầu trình độ và ngành nào?
2. Bằng do cá nhân tự đi học có được tính không, hay chỉ tính bằng do cơ quan cử đi đào tạo?

Câu thứ hai có thể thay đổi hoàn toàn giá trị của hai năm bạn sắp bỏ ra — và nhiều người chỉ phát hiện điều này sau khi đã tốt nghiệp.

Ngoài ra, hãy chú ý cụm "ngành phù hợp". Tiêu chuẩn thường không chỉ nói "thạc sĩ" mà nói "thạc sĩ ngành phù hợp với vị trí việc làm". Chọn nhầm ngành là sai lầm không sửa được sau hai năm.

Kỳ vọng thực tế về thời gian

Bằng cấp không tạo ra vị trí trống. Nếu đơn vị không có chỉ tiêu, bạn tốt nghiệp xong vẫn phải chờ.

Với người ở khu vực công, xét thăng hạng hay bổ nhiệm còn phụ thuộc chu kỳ và quy hoạch — có thể là vài năm sau khi có bằng.

Điều này không có nghĩa là không đáng học. Nó có nghĩa là: nếu bạn học chỉ để đổi vị trí trong sáu tháng tới, kỳ vọng đó nhiều khả năng không thành. Còn nếu bạn xem đây là chuẩn bị cho một cửa sẽ mở trong vài năm, thì việc chuẩn bị sẵn là hợp lý — vì lúc cửa mở thì không kịp học.

Hỏi đáp nhanh