Dấu hiệu kiệt sức khi vừa làm vừa học và cách xử lý sớm

Kiệt sức không đến đột ngột. Nó tích lại trong nhiều tháng, và điều làm nó nguy hiểm là người trong cuộc thường là người nhận ra sau cùng — vì mỗi tuần chỉ tệ hơn tuần trước một chút, và bạn quen dần.

Bài này liệt kê những dấu hiệu quan sát được, đưa ra cách tự kiểm định kỳ, và nói rõ những gì làm được ở từng mức. Đây là bài viết cho người đang vừa làm vừa học, không phải tài liệu y khoa — nếu bạn thấy mình ở phần cuối bài, hãy đi khám.

Dấu hiệu, theo thứ tự thường xuất hiện

Giai đoạn đầu — dễ bỏ qua nhất

• Mất nhiều thời gian hơn trước cho cùng một khối lượng việc.
• Đọc một trang phải đọc lại vì không vào đầu.
• Cáu kỉnh với những chuyện nhỏ, nhất là với người thân.
• Bỏ dần những việc "không cần thiết" — tập thể dục, gặp bạn bè, sở thích riêng. Đây là dấu hiệu sớm và rõ, nhưng thường được hiểu nhầm là đang tập trung tốt.

Giai đoạn giữa

• Khó ngủ dù rất mệt, hoặc ngủ dậy vẫn không thấy đỡ.
• Ốm vặt liên tục — cảm, đau đầu, rối loạn tiêu hoá.
• Trì hoãn những việc trước đây làm được dễ dàng.
• Mất hứng thú với chính nội dung đang học, kể cả phần trước đây bạn thích.
• Cảm giác việc học là gánh nặng phải chịu đựng, không phải điều bạn chọn.

Giai đoạn nặng — cần dừng lại

• Kiệt sức không hồi phục sau khi nghỉ ngơi.
• Xa cách với người xung quanh, thấy phiền khi phải giao tiếp.
• Nghi ngờ giá trị của mọi thứ mình đang làm, kể cả công việc.
• Triệu chứng cơ thể kéo dài không rõ nguyên nhân.

Nếu bạn ở giai đoạn ba, hoặc nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy đi khám ngay và nói chuyện với người bạn tin tưởng. Đó không phải chuyện của một bài viết trên mạng — đó là chuyện cần chuyên môn y tế, và tìm đến chuyên môn là điều đúng đắn chứ không phải sự yếu đuối.

Cách tự kiểm mỗi tháng

Vì bạn khó nhận ra từ bên trong, hãy dùng ba câu hỏi có mốc so sánh cụ thể. Đặt lời nhắc mỗi tháng một lần.

1. "Tháng này tôi có ngủ đủ như tháng trước không?" Giấc ngủ là chỉ báo sớm nhất và khách quan nhất.
2. "Tôi đã bỏ những việc gì so với sáu tháng trước?" Liệt kê ra giấy. Nếu danh sách dài dần theo từng lần kiểm, đó là tín hiệu rõ.
3. "Lần cuối tôi thấy hứng thú với một việc gì đó là khi nào?" Nếu câu trả lời là "không nhớ", hãy chú ý.

Và một cách hiệu quả hơn cả ba câu trên: hỏi một người sống cùng bạn. "Anh/em thấy dạo này tôi thế nào?" Người ngoài nhìn ra sự thay đổi mà bạn không thấy, vì họ có mốc so sánh còn bạn thì đã quen dần.

Việc làm được ở giai đoạn đầu

Ở giai đoạn này chi phí can thiệp còn rất thấp, và đó là lý do phát hiện sớm quan trọng đến vậy.

• Bảo vệ giấc ngủ trước tiên. Cắt giấc ngủ để học thêm là cách đổi lỗ: bạn được thêm hai giờ nhưng hiệu suất cả ngày hôm sau giảm, và khả năng ghi nhớ — thứ bạn cần nhất khi đang học — phụ thuộc trực tiếp vào giấc ngủ.
• Giữ lại một việc không liên quan đến học và làm. Một buổi thể thao, một buổi cà phê với bạn, một sở thích. Đây là thứ đầu tiên bị cắt và cũng là thứ nên giữ nhất — nó là van xả duy nhất của bạn.
• Đặt một khoảng trống trong tuần. Một buổi không học, không làm, không thấy có lỗi. Nếu bạn thấy có lỗi khi nghỉ, bản thân điều đó đã là một dấu hiệu.
• Đứng dậy mỗi giờ. Ngồi liên tục ba tiếng trước màn hình gây mệt mỏi nhiều hơn người ta tưởng, và nó cộng dồn.

Việc làm được ở giai đoạn giữa

Ở đây thì điều chỉnh thói quen không đủ nữa — cần giảm tải thật.

• Giảm số tín chỉ kỳ sau. Hỏi cố vấn học tập về số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ và thời gian tối đa được phép hoàn thành chương trình. Học chậm là quyền có sẵn trong quy chế, không phải sự thất bại.
• Bảo lưu một kỳ. Hỏi rõ được bảo lưu tối đa mấy kỳ và học phí đã đóng xử lý thế nào. Bảo lưu khác hẳn thôi học: bạn giữ tư cách học viên và giữ kết quả các học phần đã qua.
• Đàm phán lại khối lượng công việc, dù chỉ trong một học kỳ. Một đề nghị cụ thể có thời hạn rõ ràng dễ được chấp nhận hơn lời than chung chung.
• Nói với người thân. Không phải để họ giải quyết, mà để họ hiểu — và để bạn không phải diễn vai ổn.

Một cách nghĩ có ích

Nhiều người trì hoãn việc giảm tải vì thấy như đang bỏ cuộc. Nhưng hãy nhìn bằng con số: chương trình thạc sĩ có thời gian tối đa được phép hoàn thành dài hơn thời gian chuẩn đáng kể. Kéo dài thêm một hai kỳ vẫn nằm trong khung cho phép, và tấm bằng không ghi bạn học mất bao lâu.

Ngược lại, kiệt sức đến mức phải bỏ hẳn thì mất tất cả — cả thời gian, cả tiền, cả những học phần đã qua. Và những gì mất về sức khoẻ có khi mất nhiều năm mới lấy lại.

Giảm tải là cách để về đích, không phải cách để bỏ cuộc.

Về việc tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu các dấu hiệu kéo dài trên vài tuần, ảnh hưởng đến giấc ngủ, đến công việc, hoặc đến quan hệ với người thân, hãy đi khám. Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sẽ phân biệt được điều mà một bài viết không phân biệt được — giữa mệt mỏi do quá tải và những vấn đề sức khoẻ cần điều trị.

Một số trường có bộ phận hỗ trợ tâm lý cho người học. Hãy hỏi phòng công tác học viên xem trường mình có không — nhiều người không biết là có.

Hỏi đáp nhanh