Câu trả lời ngắn: trong thực tế thì đúng là một — cả hai đều chỉ chương trình vừa làm vừa học được tổ chức chủ yếu qua mạng. Nhưng đằng sau câu hỏi này có một sự thật mà rất nhiều người chưa biết, và nó thay đổi cách bạn đặt câu hỏi với nơi tuyển sinh.
Ở bậc thạc sĩ không có hình thức nào tên là "từ xa"
Đây là điểm gốc.
Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ hiện hành công nhận hai hình thức đào tạo:
- Chính quy
- Vừa làm vừa học
Không có hình thức thứ ba tên là "từ xa" ở bậc thạc sĩ — dù ở bậc đại học thì hình thức đào tạo từ xa có tồn tại. Đây là chỗ gây nhầm lẫn nhiều nhất: người ta suy từ bậc đại học sang bậc thạc sĩ.
Vậy "thạc sĩ từ xa" và "thạc sĩ trực tuyến" là gì? Chúng là cách gọi dân dã cho cùng một thứ: chương trình vừa làm vừa học được tổ chức với phần lớn hoạt động qua mạng — bài giảng ghi hình, lớp trực tuyến buổi tối, diễn đàn thảo luận, nộp bài qua hệ thống.
Cả hai cụm từ đều không phải thuật ngữ pháp lý. Chúng là từ ngữ tiếp thị, và mỗi nơi dùng theo cách của mình.
Hệ quả: đừng hỏi "hình thức gì", hãy hỏi "vận hành thế nào"
Vì hai cụm từ đó không có định nghĩa chuẩn, hỏi "chương trình này là từ xa hay trực tuyến ạ" sẽ nhận được câu trả lời không nói lên điều gì.
Bốn câu hỏi thật sự phân biệt được các chương trình với nhau:
- "Trong toàn khoá, những buổi nào bắt buộc có mặt, ở đâu, mỗi năm bao nhiêu đợt và mỗi đợt mấy ngày?" — đây là câu quan trọng nhất, nhất là nếu bạn ở xa.
- "Bài giảng có ghi hình không, và lưu trong bao lâu?" — bảy ngày và vĩnh viễn là hai chương trình khác nhau với người đi làm.
- "Điểm chuyên cần tính thế nào?" — nếu điểm danh dựa vào có mặt trực tiếp trong buổi trực tuyến thì bản ghi hình không cứu được bạn.
- "Mỗi tuần có mấy buổi trực tuyến, vào tối thứ mấy?"
Bốn câu này cho ra một bức tranh cụ thể. Tên gọi của chương trình thì không.
Một điều nữa: không có chương trình nào 100% qua mạng
Quy chế đặt trần cho tỷ lệ khối lượng được dạy học trực tuyến. Nghĩa là dù chương trình linh hoạt đến đâu, vẫn có phần bạn phải có mặt — thi, bảo vệ đề cương, bảo vệ luận văn, đôi khi cả một số học phần.
Hệ quả kiểm chứng được: nếu một nơi khẳng định bạn không bao giờ phải đến trường, kể cả buổi bảo vệ luận văn, thì hoặc họ đang nói cho xong, hoặc chương trình đó không cấp bằng theo hệ thống văn bằng Việt Nam. Cả hai khả năng đều đáng dừng lại hỏi tiếp.
Về tấm bằng
Vì cả hai cách gọi đều chỉ hình thức vừa làm vừa học, tấm bằng bạn nhận là bằng thạc sĩ trong hệ thống văn bằng quốc gia, không phải một loại bằng riêng.
Thêm một điểm hay bị hiểu sai: theo quy định hiện hành về nội dung ghi trên văn bằng giáo dục đại học, hình thức đào tạo không ghi trên mặt bằng tốt nghiệp mà ghi trong phụ lục văn bằng.
Nhưng đừng dừng ở đó mà kết luận không ai biết. Phụ lục vẫn là một phần của bộ hồ sơ văn bằng, và cơ quan tiếp nhận có quyền yêu cầu bản đầy đủ. Điều nên làm là chuẩn bị câu trả lời cho lúc được hỏi, chứ không phải trông vào việc thông tin đó không hiện ra.
Vậy khi so sánh các chương trình thì so cái gì?
Bỏ tên gọi sang một bên và so bốn thứ này:
- Số buổi bắt buộc có mặt trong toàn khoá — quyết định chi phí đi lại và số ngày phép bạn phải dùng.
- Chính sách ghi hình bài giảng — quyết định việc bạn có theo được khi công việc bận đột xuất hay không.
- Tốc độ phản hồi của giảng viên — hỏi cam kết bằng con số, và xin xem diễn đàn của một lớp đang học để kiểm chứng.
- Ai hướng dẫn luận văn và khoa nhận hướng dẫn những mảng nào — quyết định phần lớn giá trị của năm cuối.
Bốn thứ này chênh nhau rất nhiều giữa các chương trình, kể cả những chương trình dùng cùng một tên gọi.
Hỏi đáp nhanh
Thạc sĩ từ xa và thạc sĩ trực tuyến khác nhau thế nào?
Trong thực tế thì không khác — cả hai đều là cách gọi dân dã cho chương trình vừa làm vừa học tổ chức chủ yếu qua mạng. Không cụm nào là thuật ngữ pháp lý, nên tên gọi không cho biết chương trình vận hành ra sao.
Ở bậc thạc sĩ có hình thức đào tạo từ xa không?
Không. Quy chế hiện hành công nhận hai hình thức là chính quy và vừa làm vừa học. Hình thức đào tạo từ xa có tồn tại ở bậc đại học, và đây là chỗ nhiều người suy nhầm sang bậc thạc sĩ.
Có chương trình nào học hoàn toàn qua mạng không?
Trong hệ thống văn bằng Việt Nam thì không, vì quy chế đặt trần cho tỷ lệ khối lượng được dạy học trực tuyến. Các khâu thi, bảo vệ đề cương và bảo vệ luận văn đều cần có mặt.
Vậy nên hỏi gì khi so sánh các chương trình?
Bốn câu: những buổi nào bắt buộc có mặt và bao nhiêu đợt mỗi năm; bài giảng có ghi hình không và lưu bao lâu; điểm chuyên cần tính thế nào; mỗi tuần mấy buổi trực tuyến vào tối thứ mấy. Bốn câu này phân biệt được các chương trình, còn tên gọi thì không.