Đây là câu hỏi mà người ở tỉnh xa cần câu trả lời trung thực nhất, vì nó quyết định tổng chi phí và tổng số ngày phép của cả hai năm. Và câu trả lời trung thực là: không, phần lớn các khâu đánh giá quan trọng đều cần có mặt.
Nhưng đó chưa phải toàn bộ câu chuyện. Số lượt phải đi lại chênh nhau rất nhiều giữa các chương trình, và bạn có thể chủ động giảm nó nếu biết hỏi đúng câu trước khi chọn trường.
Vì sao không thi từ xa được
Điều nên biết trước tiên: ở Việt Nam không có hình thức đào tạo nào tên là "thạc sĩ từ xa". Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ hiện hành công nhận hai hình thức — chính quy và vừa làm vừa học — và đặt trần cho tỷ lệ khối lượng được dạy học trực tuyến.
Nghĩa là dù chương trình linh hoạt đến đâu, vẫn có phần bạn phải có mặt. Các khâu thường nằm trong phần đó:
- Thi kết thúc học phần, ít nhất một số học phần;
- Bảo vệ đề cương luận văn;
- Bảo vệ luận văn;
- Một số học phần đặc thù, nếu chương trình có.
Hệ quả thực tế: nếu một nơi khẳng định bạn không bao giờ phải đến trường, kể cả buổi bảo vệ luận văn, thì hoặc họ đang nói cho xong, hoặc chương trình đó không cấp bằng theo hệ thống văn bằng Việt Nam. Cả hai khả năng đều đáng dừng lại hỏi tiếp.
Câu hỏi cần đặt trước khi chọn trường
Đừng hỏi "chương trình có linh hoạt không" — ai cũng trả lời có. Hãy hỏi một câu cụ thể và yêu cầu con số:
"Trong toàn khoá, những buổi nào bắt buộc có mặt, tổ chức ở đâu, mỗi năm bao nhiêu đợt và mỗi đợt kéo dài mấy ngày ạ?"
Từ câu trả lời đó bạn tự tính được: số lượt đi lại × chi phí một lượt, cộng chỗ ở, cộng số ngày phép phải dùng. Ngày phép là chi phí thật dù không ra tiền mặt.
Đây là con số hay làm đảo thứ tự khi so sánh hai chương trình. Một trường có bảng học phí cao hơn nhưng gần nhà, hoặc gộp thi thành ít đợt, có thể rẻ hơn tổng thể so với một trường bảng giá thấp ở xa.
Bốn thứ làm số lượt đi lại chênh nhau
1. Cách xếp lịch thi
Có trường gộp thi nhiều học phần vào một đợt tập trung hai đến ba ngày, mỗi kỳ một đợt. Có trường thi rải theo từng học phần kết thúc.
Với người ở xa, khác biệt này là quyết định: cùng một số môn thi, một bên là hai chuyến đi mỗi năm, bên kia có thể là sáu.
2. Trường có cơ sở hoặc điểm thi ở địa phương không
Một số trường có phân hiệu, cơ sở đào tạo ở tỉnh, hoặc liên kết với đơn vị địa phương làm điểm thi. Nếu có điểm gần bạn, phần lớn vấn đề được giải quyết.
Hãy hỏi thẳng: "Trường có tổ chức thi tại địa phương nào ngoài trụ sở chính không ạ?" Và hỏi kèm: điều kiện để được thi tại điểm đó là gì — có nơi yêu cầu tối thiểu một số lượng học viên trong khu vực.
3. Chương trình có nhánh không làm luận văn không
Chương trình định hướng ứng dụng có thể thay luận văn bằng học phần và đề án. Nếu bạn học để nâng chuyên môn nghề nghiệp chứ không định đi tiếp nghiên cứu sinh, nhánh này thường ít khâu bắt buộc có mặt hơn.
Nhưng hãy cân nhắc kỹ: nếu có ý định học tiến sĩ sau này, nhánh có luận văn là lựa chọn nên giữ.
4. Cách tính điểm chuyên cần
Nếu điểm danh dựa vào việc có mặt trực tiếp trong buổi trực tuyến, thì bản ghi hình không cứu được bạn — và điều đó ràng buộc lịch của bạn theo cách khác. Hỏi trước: bài giảng có ghi hình không, lưu bao lâu, và chuyên cần tính thế nào.
Bảo vệ luận văn trực tuyến: có trường hợp nào không?
Trong một số hoàn cảnh đặc biệt, các cơ sở đào tạo đã từng tổ chức bảo vệ theo hình thức trực tuyến. Nhưng đây không phải quyền mặc định của học viên — nó phụ thuộc vào quy định hiện hành và quyết định của cơ sở đào tạo tại thời điểm đó.
Vì vậy, cách an toàn khi lập kế hoạch: coi bảo vệ là buổi bắt buộc có mặt, và thu xếp công việc theo hướng đó. Nếu sau này được tổ chức trực tuyến thì bạn tiết kiệm được một chuyến; còn nếu lập kế hoạch ngược lại thì bạn kẹt.
Điều cần lưu ý thêm: ngày giờ bảo vệ do hội đồng ấn định, thường trong giờ hành chính, và bạn không chọn được. Đây là lý do nên báo trước với nơi làm việc về giai đoạn này, thay vì xin nghỉ vào phút chót.
Nếu có lý do đặc biệt không thể đến
Ốm đau, thai sản, công tác đột xuất, việc gia đình. Có cơ chế xử lý, và điều quan trọng là làm đơn ngay khi biết mình sẽ vắng, không phải sau khi đã vắng.
Trình tự:
- Liên hệ cố vấn học tập hoặc phòng đào tạo ngay khi biết.
- Nộp đơn kèm giấy tờ chứng minh, trong thời hạn quy định.
- Hỏi rõ hướng xử lý: thi bổ sung ở đợt sau, hay bảo lưu học phần.
Đây là chỗ mất tiền oan nhiều nhất: người ta không biết có cơ chế thi bổ sung nên không làm đơn, và học phần bị tính là không đạt, dẫn tới phải học lại với chi phí cao hơn nhiều.
Ba cách giảm chi phí đi lại
- Gộp việc vào mỗi chuyến. Khi đã lên trường, làm hết những việc cần có mặt: nộp giấy tờ, gặp người hướng dẫn, mượn tài liệu thư viện, xin xác nhận. Hỏi trước danh sách việc cần làm trực tiếp.
- Gặp người hướng dẫn đúng vào đợt thi. Thay vì đi một chuyến riêng, hẹn lịch trùng với đợt bạn đã phải lên.
- Tìm học viên cùng địa phương. Đi chung, ở chung, và quan trọng hơn là chia sẻ thông tin về lịch. Hỏi cố vấn học tập hoặc lớp trưởng xem có ai cùng khu vực không — nhiều lớp có vài người cùng tỉnh mà không ai biết.
Hỏi đáp nhanh
Có thể thi thạc sĩ hoàn toàn trực tuyến không?
Trong hệ thống văn bằng Việt Nam thì không. Quy chế đặt trần cho tỷ lệ khối lượng dạy học trực tuyến, và các khâu thi, bảo vệ đề cương, bảo vệ luận văn đều cần có mặt. Nơi khẳng định bạn không bao giờ phải đến trường là điều đáng dừng lại hỏi kỹ.
Một năm phải đi lại bao nhiêu lượt?
Chênh nhau rất nhiều giữa các chương trình, tuỳ cách xếp lịch thi. Hãy hỏi trực tiếp: trong toàn khoá có bao nhiêu đợt bắt buộc có mặt, mỗi đợt mấy ngày, tổ chức ở đâu — rồi tự nhân với chi phí một lượt và số ngày phép phải dùng.
Trường có tổ chức thi ở tỉnh không?
Một số trường có phân hiệu, cơ sở tại địa phương hoặc liên kết làm điểm thi. Hãy hỏi thẳng và hỏi kèm điều kiện để được thi tại điểm đó, vì có nơi yêu cầu tối thiểu một số lượng học viên trong khu vực.
Không đến được buổi thi vì lý do chính đáng thì sao?
Có cơ chế thi bổ sung ở nhiều trường, nhưng phải làm đơn kèm giấy tờ chứng minh trong thời hạn quy định. Điều quan trọng là nộp đơn ngay khi biết mình sẽ vắng, chứ không phải sau khi đã có kết quả.