Rất nhiều người tự loại mình khỏi cuộc chơi ở bước này, dựa trên một giả định chưa từng kiểm chứng: rằng xếp loại tốt nghiệp đại học là điều kiện loại trừ. Ở phần lớn chương trình thạc sĩ hệ vừa làm vừa học, nó không phải.
Bài này nói rõ điểm số đứng ở đâu trong bộ tiêu chí, những gì bù được cho nó, và cách kiểm tra chính xác cho trường hợp của bạn thay vì đoán.
Điểm đại học đứng ở đâu
Điều kiện dự tuyển do quy chế và đề án tuyển sinh của từng trường quy định. Mặt bằng chung, điều kiện thường xoay quanh: có bằng đại học đúng ngành hoặc ngành phù hợp (nếu khác ngành thì học bổ sung kiến thức), đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ, và với một số ngành thì có thêm yêu cầu về kinh nghiệm công tác.
Xếp loại tốt nghiệp có thể xuất hiện trong bộ tiêu chí, nhưng thường ở một trong ba vai trò, và ba vai trò này rất khác nhau:
- Không phải điều kiện — nhiều chương trình không đặt ngưỡng xếp loại nào.
- Một thành phần của điểm xét tuyển, cộng với các thành phần khác như kinh nghiệm, bài luận, phỏng vấn. Điểm thấp làm bạn mất một phần, không loại bạn.
- Điều kiện để được miễn học phần bổ sung, hoặc để được xét tuyển thẳng thay vì thi tuyển. Đây là dạng phổ biến và hay bị hiểu nhầm thành điều kiện dự tuyển.
Vai trò thứ ba đáng chú ý riêng: khi tài liệu tuyển sinh ghi một mức xếp loại nào đó, hãy đọc kỹ xem đó là điều kiện để nộp hồ sơ hay điều kiện để được ưu tiên. Hai chuyện khác hẳn nhau.
Bốn thứ bù được cho điểm số
Ở hệ vừa làm vừa học, hội đồng tuyển sinh nhìn một bức tranh rộng hơn bảng điểm, vì đối tượng là người đã đi làm.
Kinh nghiệm công tác
Đây là thứ mạnh nhất, và là thứ người mới tốt nghiệp không có. Nhiều chương trình — nhất là các ngành quản lý — coi số năm làm việc và vị trí đảm nhiệm là một tiêu chí chính thức.
Chuẩn bị: giấy xác nhận công tác ghi rõ vị trí và thời gian; nếu qua nhiều nơi thì bản sao sổ bảo hiểm xã hội thường là chứng cứ được chấp nhận rộng rãi nhất.
Thành tích nghề nghiệp
Sản phẩm bạn làm ra, dự án bạn chủ trì, sáng kiến được áp dụng, giải thưởng ngành, chứng chỉ chuyên môn. Với người đã đi làm nhiều năm, đây là phần hồ sơ nói nhiều hơn bảng điểm của mười năm trước.
Bài luận trình bày định hướng
Nhiều chương trình xét tuyển yêu cầu một đến hai trang về lý do học và định hướng nghiên cứu. Đây là phần bạn kiểm soát hoàn toàn, và là phần chênh lệch nhiều nhất giữa các ứng viên vì phần lớn viết qua loa.
Một bài luận tốt nêu được: vấn đề cụ thể bạn gặp trong công việc, vì sao chương trình này giúp bạn giải quyết nó, và bạn muốn làm hướng nghiên cứu nào. Tránh viết chung chung về tầm quan trọng của việc học.
Kết quả thi tuyển, nếu chương trình có thi
Với chương trình thi tuyển, điểm thi thường quan trọng hơn bảng điểm cũ rất nhiều. Đây là cơ hội tốt cho người có bảng điểm không nổi bật — bạn được đánh giá theo hiện tại chứ không theo quá khứ.
Cách kiểm tra chính xác cho trường hợp của bạn
Ba bước, mất khoảng một buổi:
- Tải đề án tuyển sinh của trường và đọc phần điều kiện dự tuyển. Cơ sở đào tạo có nghĩa vụ công khai tài liệu này. Đọc chính xác câu chữ: "yêu cầu" khác với "ưu tiên", và "để được xét tuyển thẳng" khác với "để được nộp hồ sơ".
- Gửi email hỏi thẳng phòng đào tạo sau đại học, kèm thông tin thật của bạn:
Hỏi kèm bảng điểm là điểm mấu chốt — câu trả lời sẽ cụ thể thay vì chung chung."Em tốt nghiệp đại học ngành [X] năm [năm], xếp loại [loại], hiện làm [công việc] được [số] năm. Cho em hỏi em có đủ điều kiện dự tuyển ngành [Y] không, và trường hợp của em cần học bổ sung bao nhiêu tín chỉ ạ? Em gửi kèm bảng điểm."
- Hỏi ít nhất ba trường. Điều kiện chênh nhau đáng kể, và câu trả lời "không đủ điều kiện" của một nơi không nói gì về nơi khác.
Nếu thật sự chưa đủ điều kiện ở nơi bạn muốn
Vẫn còn đường, và không đường nào là bỏ cuộc:
- Học bổ sung kiến thức nếu vướng ở phần ngành học khác. Đây là con đường chính thức, không phải ngoại lệ.
- Chương trình có thi tuyển thay vì xét hồ sơ — bạn được đánh giá theo bài thi hiện tại.
- Tích luỹ thêm kinh nghiệm và thành tích rồi nộp năm sau, nếu chương trình coi trọng phần này.
- Chọn trường khác. Điều kiện do từng trường quy định trong đề án tuyển sinh — không có một chuẩn duy nhất trên cả nước.
Ba điều đừng làm
- Đừng tự loại mình mà chưa hỏi. Một email mất năm phút. Rất nhiều người bỏ lỡ vì tin vào một lời đồn.
- Đừng khai không đúng xếp loại hoặc điểm trong hồ sơ. Trường đối chiếu với bảng điểm, và khai sai là lý do huỷ kết quả tuyển sinh, kể cả sau khi đã nhập học.
- Đừng tin nơi nhận hồ sơ mà không xét gì. Xét tuyển thay thi tuyển là hợp lệ và phổ biến, nhưng xét tuyển vẫn là xét — hồ sơ, bảng điểm, bài luận, kinh nghiệm. Nơi nhận mọi người không xét gì là dấu hiệu cần dừng lại kiểm tra kỹ.
Hỏi đáp nhanh
Bằng đại học loại trung bình có nộp hồ sơ thạc sĩ được không?
Ở phần lớn chương trình hệ vừa làm vừa học thì được, vì xếp loại tốt nghiệp thường không phải điều kiện loại trừ. Điều kiện cụ thể nằm trong đề án tuyển sinh của từng trường — hãy đọc đúng câu chữ và phân biệt giữa yêu cầu để nộp hồ sơ với điều kiện để được ưu tiên.
Điểm đại học thấp thì bù bằng gì?
Bốn thứ: kinh nghiệm công tác, thành tích nghề nghiệp, bài luận trình bày định hướng, và kết quả thi tuyển nếu chương trình có thi. Với người đã đi làm nhiều năm, ba thứ đầu thường nói nhiều hơn bảng điểm của mười năm trước.
Tốt nghiệp đã lâu, bảng điểm cũ có còn giá trị không?
Bảng điểm không có thời hạn. Điều thay đổi là trọng số: chương trình dành cho người đi làm thường coi trọng kinh nghiệm và thành tích nghề nghiệp hơn, nên khoảng cách thời gian có khi lại là lợi thế nếu bạn trình bày được những gì đã làm trong khoảng đó.
Làm sao biết chắc mình có đủ điều kiện?
Gửi email cho phòng đào tạo sau đại học kèm bảng điểm và thông tin thật của bạn, hỏi hai điều: có đủ điều kiện dự tuyển ngành đó không, và cần học bổ sung bao nhiêu tín chỉ. Hỏi ít nhất ba trường, vì điều kiện chênh nhau đáng kể.