Câu hỏi này thường được đặt dưới dạng "có được công nhận không", nhưng "công nhận" ở đây có ba nghĩa khác nhau tuỳ bạn định làm gì — và ba nghĩa đó đi ba con đường riêng. Nhầm chúng là lý do người ta chuẩn bị sai.
Ba nghĩa của "được công nhận"
1. Nhà tuyển dụng chấp nhận
Áp dụng cho phần lớn công việc ở khu vực tư nhân. Ở đây không có thủ tục hành chính nào — nhà tuyển dụng tự quyết định họ đánh giá bằng cấp của bạn thế nào.
Điều họ nhìn: trường có nằm trong hệ thống giáo dục đại học được công nhận của nước bạn không, và nội dung chương trình có phù hợp với vị trí không.
2. Cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại công nhận
Cần khi bạn xin giấy phép lao động, xin visa theo diện tay nghề, hoặc làm nghề có điều kiện. Mỗi nước có cơ quan và quy trình riêng.
3. Tổ chức nghề nghiệp công nhận
Với các nghề có điều kiện hành nghề — y, dược, kỹ sư có chứng chỉ, kế toán kiểm toán, luật — thì đây mới là thứ quyết định. Và bằng thạc sĩ thường không thay thế được quy trình công nhận nghề riêng của họ.
Việc đầu tiên phải làm: xác định bạn cần nghĩa nào. Nếu bạn nộp hồ sơ vào một doanh nghiệp thì thủ tục nhẹ hơn nhiều so với việc bạn muốn hành nghề có điều kiện.
Đánh giá văn bằng — bước phổ biến nhất
Ở nhiều nước, khi bạn nộp bằng do nước ngoài cấp, bên tiếp nhận yêu cầu một bản đánh giá văn bằng do tổ chức được chỉ định thực hiện — nó quy đổi bằng của bạn sang hệ thống của nước đó.
Ba điều cần biết:
- Tổ chức nào được chấp nhận thì tuỳ nước và tuỳ bên tiếp nhận. Hỏi thẳng nơi bạn nộp hồ sơ, đừng tự chọn rồi làm — làm sai tổ chức là mất cả tiền lẫn thời gian.
- Thường cần trường cấp bằng gửi tài liệu trực tiếp cho tổ chức đánh giá, không qua tay bạn. Đây là chỗ mất thời gian nhất, nhất là khi bạn đã tốt nghiệp lâu.
- Cần bản dịch công chứng của bằng, bảng điểm và phụ lục văn bằng.
Chuẩn bị từ khi còn ở Việt Nam
Đây là phần rẻ nếu làm sớm và đắt nếu làm muộn. Bốn việc nên làm trước khi rời trường hoặc ngay khi có ý định:
- Xin bảng điểm và phụ lục văn bằng bằng tiếng Anh, nếu trường có cấp. Nhiều trường có, và xin lúc còn là học viên dễ hơn nhiều so với xin sau vài năm.
- Xin sẵn vài bản sao văn bằng cấp từ sổ gốc. Chi phí thêm mỗi bản không đáng kể so với một chuyến đi, và bạn sẽ cần chúng.
- Giữ đầy đủ mô tả chương trình đào tạo — danh mục học phần, số tín chỉ, thời lượng. Tổ chức đánh giá văn bằng cần những thứ này để quy đổi.
- Ghi lại đầu mối liên hệ của phòng đào tạo — tên phòng, email, số điện thoại từ website chính thức. Bạn sẽ cần khi tổ chức đánh giá yêu cầu trường gửi tài liệu trực tiếp.
Hình thức đào tạo có ảnh hưởng không
Câu trả lời trung thực: tuỳ nước và tuỳ mục đích.
- Với nhà tuyển dụng tư nhân, hình thức đào tạo hiếm khi là câu hỏi — họ nhìn nội dung và kinh nghiệm.
- Với thủ tục nhập cư hoặc giấy phép lao động, một số nước có yêu cầu về hình thức học, và một số yêu cầu chương trình phải học toàn thời gian.
Điểm thuận lợi: theo quy định hiện hành về nội dung ghi trên văn bằng giáo dục đại học Việt Nam, hình thức đào tạo không ghi trên mặt bằng tốt nghiệp mà ghi trong phụ lục.
Nhưng đừng dựa vào chi tiết đó. Hồ sơ đánh giá văn bằng và hồ sơ nhập cư thường yêu cầu toàn bộ tài liệu, gồm cả phụ lục. Và khai không đầy đủ trong hồ sơ nhập cư là chuyện nghiêm trọng ở hầu hết các nước — hậu quả nặng hơn nhiều so với việc bằng của bạn học hình thức nào.
Nguyên tắc: khai đầy đủ và chính xác, nhưng không nêu như một điểm yếu.
Điều quan trọng hơn tấm bằng
Với người xin việc ở nước ngoài, ba thứ sau thường quyết định nhiều hơn:
- Kinh nghiệm làm được việc — và bạn có nó, đây là lợi thế của người vừa làm vừa học so với người học liên tục.
- Ngoại ngữ ở mức làm việc. Không chỉ điểm chứng chỉ mà là khả năng làm việc thật — họp, viết báo cáo, trao đổi với khách hàng.
- Giấy phép lao động. Ở nhiều nước, đây mới là rào cản thật, và nó phụ thuộc vào việc nhà tuyển dụng có sẵn sàng bảo lãnh hay không — thứ nằm ngoài tấm bằng của bạn.
Nếu mục tiêu là học tiếp ở nước ngoài
Khác với xin việc, và thường dễ hơn: điều kiện dự tuyển tiến sĩ ở đa số nước nói về trường có được công nhận không, chứ không nói về hình thức đào tạo.
Ở đây thứ quyết định là bằng chứng bạn làm được nghiên cứu — luận văn, công bố khoa học, đề cương nghiên cứu, và có người hướng dẫn nhận bạn. Nếu đây là hướng bạn nhắm tới, hãy chọn nhánh có luận văn ngay từ khi nộp hồ sơ thạc sĩ, vì ở nhiều trường thì không đổi được sau đó.
Ba việc nên làm nếu đang cân nhắc hướng này
- Xác định nước và loại công việc trước, rồi mới tìm hiểu yêu cầu. Quy trình công nhận văn bằng khác nhau đáng kể giữa các nước — tìm hiểu chung chung không cho ra thông tin dùng được.
- Hỏi thẳng nơi bạn định nộp hồ sơ xem họ yêu cầu dạng đánh giá văn bằng nào, và cần tài liệu gì. Câu trả lời của họ đáng tin hơn mọi hướng dẫn chung.
- Chuẩn bị hồ sơ từ bây giờ — bảng điểm tiếng Anh, bản sao từ sổ gốc, mô tả chương trình. Bốn việc này làm được ngay và tiết kiệm nhiều tháng về sau.
Hỏi đáp nhanh
Bằng thạc sĩ Việt Nam có dùng xin việc ở nước ngoài được không?
Được, nhưng "được công nhận" có ba nghĩa khác nhau tuỳ mục đích: nhà tuyển dụng chấp nhận, cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại công nhận, hoặc tổ chức nghề nghiệp công nhận. Việc đầu tiên là xác định bạn cần nghĩa nào.
Đánh giá văn bằng là gì và làm ở đâu?
Là bản quy đổi bằng của bạn sang hệ thống của nước đó, do tổ chức được chỉ định thực hiện. Tổ chức nào được chấp nhận thì tuỳ nước và tuỳ bên tiếp nhận — hãy hỏi thẳng nơi bạn nộp hồ sơ, đừng tự chọn rồi làm.
Nên chuẩn bị gì từ khi còn ở Việt Nam?
Bốn việc: xin bảng điểm và phụ lục văn bằng bằng tiếng Anh nếu trường có cấp, xin sẵn vài bản sao văn bằng từ sổ gốc, giữ đầy đủ mô tả chương trình đào tạo, và ghi lại đầu mối liên hệ của phòng đào tạo.
Hình thức đào tạo có ảnh hưởng không?
Tuỳ nước và mục đích. Với nhà tuyển dụng tư nhân thì hiếm khi là câu hỏi; với thủ tục nhập cư thì một số nước có yêu cầu riêng. Nguyên tắc là khai đầy đủ và chính xác — khai không đầy đủ trong hồ sơ nhập cư là chuyện nghiêm trọng ở hầu hết các nước.